ZDRAVLJE

SEDMIČNI SAVJET LJEKARA / Evelina Čehajić: Najčešći uzroci žutice kod bebe jeste nezrela jetra koja nije u stanju da metabolizira veliku količinu bilirubina

SEDMIČNI SAVJET LJEKARA / Evelina Čehajić: Najčešći uzroci žutice kod bebe jeste nezrela jetra koja nije u stanju da metabolizira veliku količinu bilirubina

„Jedan od najčešćih problema s kojim se susreću roditelji po izlasku bebe iz porodilišta je pojava novorođenačke žutice. Kako ocijeniti da li se radi o bezazlenoj prolaznoj pojavi ili žutica ozbiljno ugrožava zdravlje djeteta? Subjektivni dojam o boji kože i beonjača može prevariti. Boja može varirati tokom dana, a zavisi i pri kakvom osvjetljenju posmatrate dijete. Osnovna boja kože također ima značaj, pa je kod tamnoputog djeteta ovu promjenu teže primijetiti“ kazala je Evelina Čehajić, doktorica Privatne pedijatrijske ordinacije s ultrazvučnom dijagnostikom „Suncokret“ za Kidsinfo.ba.

Prema njezinim riječima po rođenju dijete počinje disati te se smanjuje potreba za velikim brojem eritrocita koje ima prije rođenja. Ovi eritrocitise razlažu se u slezenu, a bilirubin koji pri tome nastaje se metabolizira u jetri. Nezrela jetra novorođenčeta često nije u stanju da metabolizira tu veliku količinu bilirubina, te se on u višku pojavljuje u krvi i uzrokuje žutilo kože i beonjača.

- Osim uobičajene razgradnje eritrocita kod novorođenčeta na intenzitet žutice utječe dodatno nedonošenost, infekcija, porodna trauma –hematom, gladovanje djeteta, hipotireoza, nasljedna oboljenja eritrocita koji su podložniji hemolizi odnosno razgradnji, oboljenja jetre i žučnih vodova, te bolesti crijeva koje usporavaju njihovu pasažu. Teži oblici novorođenačke žutice se javljaju zbog inkopatibilnosti odnosno nepodudaranja Rh faktora, rjeđe ABO sistema krvnih grupa majke i djeteta - rekla je.

Istakla je kako se bilirubin u krvi pojavljuje u obliku  direktnog-konjugovanog bilirubina i indirektnog -nekonjugovanog bilirubina. Konjugacija se odvija u jetri i zavisi od zrelosti i kapaciteta enzimskog sistema jetre. U fiziološkoj žutici novorođenčeta u krvi prevladava indirektni bilirubin. Konjugovani bilirubin se izlučuje u žuč a zatim u crijevo. Jedan dio već izlučenog bilirubina se ponovo vrati u krv, a njegova količina zavisi od brzine pasaže crijeva, odnosno uspostavljanja ritma pražnjenja.

- Kod donošenog novorođenčeta maksimalna koncentracija bilirubina se obično javlja 48 do 72 sata po rođenju i normalizira se do kraja druge sedmice. Klinički vidljiva žutica se javlja pri koncentracijama bilirubina 85 do 120 umol/l ( 5-7 mg/dl). Kod nedonošene djece su koncentracije bilirubina veće s nešto drugačijom dinamikom, ali ova djeca zbog same nedonošenosti obično duže ostaju u bolnici te se taj problem rješava tokom hospitalizacije. Poremećena dinamika hiperbilirubinemije u smislu pojave žutice već prvi dan, visokih koncentracija bilirubina ili produženog trajanja je signal za ozbiljan dijagnostički i terapijski pristup - naglasila je.

Spomenula je kako dijete sa žuticom, koje dobro jede, budi se samostalno na hranjenje, krepko plače, ima zlatno žute stolice obično ima samo fiziološku žuticu novorođenčeta.

- Međutim ukoliko je novorođenče uspavano i slabije jede gubi glavni podsticaj za odstranjivanje bilirubina, a to je hrana i pražnjenje crijeva. Tako upada u začarani krug poremećaja metabolizma. Takvo novorođenče obično treba pomoć da bi savladalo nastalu situaciju - dodala je.

Čehaljić ističe kako majčino mlijeko može sadržati veće koncentracije pojedinih spojeva koji usporava metabolizam bilirubina u jetri djeteta. Zbog toga ova djeca imaju tzv. produženu žuticu dojenog djeteta. Rijetko je ova vrsta žutice toliko izražena da zahtijeva kratkotrajni prekid dojenja i obično spontano nestaje nakon nekoliko sedmica.

Zašto je hiperbilirubinemija opasna?

Bilirubin u krvi je uglavnom vezan za protein albumin kazala je doktorica, te dodala da u slučaju ako je bilirubin u višku i premašuje kapacitet albumina postoji opasnost da iz krvi prolazi u mozak, prvenstveno bazalne ganglije i izaziva bilirubinsku encefalopatiju.

- Koncentracija bilirubina pri kojoj se može javiti encefalopatija nije fiksna. Ona zavisi od niza faktora koji su usko vezani za kondiciju djeteta. Posljedice encefalopatije mogu biti trajne u smislu razvoja dječije paralize, gluhoće i mentalne retardacije - spomenula je.

Dijagnostika

Mjerenje bilirubina predstavlja rutinsku dijagnostičku metodu. Postoje transkutani bilirubinometri koji preko kože bez vađenja krvi određuju indeks boje koji korelira s koncentracijom bilirubina ili čak mogu izmjeriti i koncentraciju. Na ovaj način brzo možemo napraviti probir djece koja trebaju određivanje bilirubina iz krvi i djece koja se mogu pratiti mjerenjem preko kože. Kod viših koncentracija bilirubina uključuju se i druge laboratorijske pretrage.

Terapija

Kod slabije i srednje izražene žutice forsira se hranjenje, u intervalima od 2 sata, po potrebi uz buđenje bebe, da bi se pojačao fiziološki put izlučivanja bilirubina stolicom. Ukoliko bilirubin dostiže koncentracije koje zahtijevaju fototerapiju onda se dijete stavlja u inkubator i izlaže svjetlosti određene valne dužine. Pri tome se u koži i kožnim kapilarama bilirubin mijenja u izomere koji se izlučuju preko jetre u žuč ali neovisno o kapacitetu za konjugaciju. Ponekad ni fototerapija nije dovoljna te se pristupa izmjeni krvi djeteta tzv. eksangvinotransfuziji.

Rh inkopatibilnost

Posebnu pažnju mora se  posvetiti novorođenačkoj žutici usljed inkopatibilnosti Rh faktora majke i djeteta, kazal je doktorica te istakla kako Rh negativna majka koja nosi Rh pozitivno dijete može stvarati antitijela protiv njegovih eritrocita. Ovisno u kom periodu trudnoće se ostvari kontakt majčinih antitijela i djetetovih eritrocita može doći do oboljenja ploda ili se dijete rodi zdravo, a potom ima izraženu žuticu sa eventualnim posljedicama. Do miješanja djetetove i majčine krvi dolazi najčešće pri porodu.

- Svaka trudnoća, pa i ako se završila pobačajem može isprovocirati majčino tijelo na produkciju ovih antitijela, tako da plod u narednim trudnoćama biva ugrožen. U slučaju trudnoće Rh negativne majke sa Rh pozitivnim ocem preporučuje se preventivno davanje anti-Rh(D) imunoglobulina (RhoGAM) u 28. tjednu trudnoće i ponovno unutar 72 sata nakon poroda Rh pozitivnog djeteta. Na ovaj način se sprječava da majka stvori vlastita antitijela koja ostaju u njenom organizmu. Osim toga tokom trudnoće se preduzima niz drugih mjera koje su u domenu ginekologa - zaključila je Čehaljić.